छोटा भिडियोहरू हेर्ने डिजिटल ल”तले, मस्तिष्कबाट निकाल्दछ डोपामिन रसायन …
के छोटा भिडियोहरूले हाम्रो मस्तिष्कमा असर गरिरहेका छन् ? डिजिटल कुल”त र यसको वास्तविकता..
आजकल फेसबुक रील्स, टिकटक र युट्युब सर्ट्सजस्ता केही सेकेन्डका भिडियोहरू स्क्रोल गर्दागर्धै घण्टौँ बितेको पत्तो नै हुँदैन। यो केवल रहर मात्र होइन, यसको पछाडि एउटा गम्भीर मानसिक प्रक्रिया लुकेको छ। चिकित्सा विज्ञानका अनुसार प्रत्येक पटक नयाँ र रोचक भिडियो हेर्दा हाम्रो मस्तिष्कबाट तत्कालै आनन्द र प्रेरणा पैदा गर्ने ‘डोपामिन’ (Dopamine) नामक रसायन निस्कन्छ। यही रसायनको निरन्तर बहावले गर्दा मस्तिष्कले बारम्बार अर्को भिडियो हेर्ने तीव्र इच्छा जगाउँछ, जसले मानिसलाई स्क्रोलिङको कुलतमा फसाउँछ।
विभिन्न मनोवैज्ञानिक तथा न्यूरोवैज्ञानिक अनुसन्धानहरूले अत्यधिक मात्रामा छोटा भिडियोहरू हेर्ने बानीले मानव मस्तिष्कको प्राकृतिक कार्यक्षमतामा असर पुर्याउने संकेत गरेका छन्। यसले विशेष गरी कुनै पनि कुरामा लामो समयसम्म ध्यान केन्द्रित गर्ने क्षमता (Attention Span) लाई बिस्तारै कमजोर बनाउँदै लैजान्छ। नतिजास्वरूप, मानिसहरूमा धैर्यताको कमी हुने, आवेगमा आएर बिनासोचविचार निर्णय गर्ने सम्भावना बढ्ने र लामो समय लाग्ने रचनात्मक कामहरूमा रुचि घट्दै जाने गर्दछ। यसले व्यक्तिलाई आफ्नो भविष्यका दीर्घकालीन योजना र लक्ष्यहरूमा निरन्तर लागिरहन समेत कठिनाइ सिर्जना गर्न सक्छ।
हालैका दिनहरूमा सामाजिक सञ्जालमा “छोटा भिडियोहरूले रक्सीभन्दा ५ गुणा बढी मस्तिष्कलाई हानि गर्छन्” भन्ने खालका भ्रा”मक र अतिरञ्जित दाबीहरू व्यापक रूपमा फैलिएका छन्। तर, अहिलेसम्मको कुनै पनि भरपर्दो वा प्रमाणित वैज्ञानिक अध्ययनले यो कुरालाई पुष्टि गरेको छैन। त्यसैले यस्ता बढाइचढाइ गरिएका हल्लाहरूलाई तथ्यका रूपमा स्वीकार गर्नु हुन्न।
यद्यपि, मानसिक स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार अत्यधिक र असन्तुलित प्रयोगले मस्तिष्कको ध्यान, आत्मनियन्त्रण र तत्काल पुरस्कार खोज्ने (Instant Gratification) बानीसँग सम्बन्धित प्रणालीमा नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने भएकाले सचेत हुनु आवश्यक छ। प्रविधि आफैँमा समस्या होइन, तर यसको असन्तुलित प्रयोग भने पक्कै पनि मानसिक स्वास्थ्यका लागि घा”तक बन्न सक्छ। यसबाट बच्नका लागि सामाजिक सञ्जाल चलाउने समयको दैनिक सीमा निर्धारण गर्नु, पुस्तक पढ्ने बानी बसाल्नु, शारीरिक व्यायाम गर्नु, परिवारसँग गुणस्तरीय समय बिताउनु र अन्य सिर्जनात्मक गतिविधिमा सहभागी हुनु नै सबैभन्दा उत्तम उपाय हो। – कञ्चन मिडिया ब्यूरो
The post छोटा भिडियोहरू हेर्ने डिजिटल ल”तले, मस्तिष्कबाट निकाल्दछ डोपामिन रसायन … appeared first on .
