दिदीबहिनी र दाजुभाइको पवित्र पर्व भाइटीका: जान्नुहोस् उत्तम साइत र विधि

धार्मिक मान्यताअनुसार यमपञ्चकको पाँचौँ दिन अर्थात् यमद्वितीयाका दिन मनाइने भाइटीकाको आरम्भ मृत्युका देवता यमराज र उनकी बहिनी यमुनाको पौराणिक कथासँग जोडिएको छ । यमुनाको बारम्बारको आमन्त्रणलाई स्वीकार गर्दै कार्तिक शुक्ल द्वितीयाका दिन यमराज आफ्नी बहिनीको घर पुगेका थिए जहाँ यमुनाले दाजुलाई भव्यताका साथ तिलक लगाएर स्वादिष्ट भोजन गराएकी थिइन्। बहिनीको आतिथ्यता र प्रेमबाट प्रसन्न भई यमराजले त्यस दिन जो-कोही दाजुभाइले आफ्नी बहिनीबाट टीका ग्रहण गर्दछन्, उनीहरूलाई अकाल मृ,त्युको भय नरहने अटल वरदान दिएका थिए।

यसैगरी अर्को एक पौराणिक कथाअनुसार राक्षस नरकासुरको वध गरेपश्चात् भगवान कृष्ण आफ्नी बहिनी सुभद्राकहाँ पुग्दा सुभद्राले दीये प्रज्वलन गरी विधिपूर्वक तिलक लगाएर उनको स्वागत गरेको प्रसंग पनि यस पर्वको महत्त्वसँग जोडिएको पाइन्छ।

​नेपालमा तिहारको पाँचौँ दिन मनाइने ‘भाइटिका’ को परम्परा भारतको भैया दूजभन्दा केही भिन्न र विशेष सांस्कृतिक विशेषताले परिपूर्ण रहेको छ। यस दिन विशेषगरी नेपालका दिदीबहिनीले दाजुभाइको लामो आयु, सुस्वास्थ्य र समृद्धिको कामना गर्दै उनीहरूको निधारमा सात प्रकारका रङ्गहरू मिसिएको लामो ‘सप्तरंगी टीका’ लगाइदिने प्रचलन रहेको छ। टीकासँगै दाजुभाइलाई कहिल्यै नओइलाउने र सधैँ ताजा रहने मखमली फूलको माला पहिर्‍याइदिने गरिन्छ।

यस पर्वको अर्को रोचक र विशेष रस्म भनेको टीका लगाउनुअघि घरको मूल ढोकामा ओखर राखेर ढुङ्गाले फोड्ने चलन हो, जसलाई दाजुभाइको जीवनमा आइपर्ने सबै प्रकारका बाधा-अवरोध र शत्रुहरूको नाश हुने प्रतीकका रूपमा लिइन्छ। यति मात्र नभई, दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइको वरिपरि पानी र तोरीको तेलको सुरक्षा घेरा बनाएर कुनै पनि प्रकारका नकारात्मक शक्ति वा दुष्प्रभाव उनीहरूसम्म नपरोस् भनी रक्षात्मक विधि पूरा गर्छन्। पूजाको अन्त्यमा दाजुभाइलाई सूखा नरिवल वा ‘गोला’ प्रदान गर्दै प्रेम साटासाट गरिन्छ र दाजुभाइले पनि गच्छे अनुसार उपहार तथा दक्षिणा दिई आजीवन रक्षा गर्ने संकल्प दोहोर्‍याउँछन्।

​नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक विकास समितिले सार्वजनिक गरेको आधिकारिक ज्योतिषीय पात्रो तथा निर्णयअनुसार यस वर्षको भाइटीकाको उत्तम साइत कात्तिक २५ गते बुधबार बिहान ठीक ११ बजेर ७ मिनेटमा निर्धारण गरिएको छ। यद्यपि सर्वसाधारणहरूका लागि मध्याह्नकालमा टीका ग्रहण गर्न कुनै बाधा नरहे तापनि विशेष शुभसाइत खोज्नेहरूका लागि अभिजित् मुहूर्तको यो समय अति उत्तम मानिएको छ।

शास्त्रीय नियमअनुसार भाइटीकाको दिन टीका लगाउँदा दाजुभाइले पश्चिम दिशातर्फ फर्किने र दिदीबहिनीले पूर्व दिशातर्फ फर्केर टीका लगाउनुपर्ने शास्त्रीय विधान उल्लेख गरिएको छ। यस विधि र साइत अनुसार देशैभरिका दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाइलाई श्रद्धा, निष्ठा र आत्मीयताका साथ भाइटीका सम्पन्न गरी पारिवारिक सद्भावलाई अझ प्रगाढ बनाउँछन्।

The post दिदीबहिनी र दाजुभाइको पवित्र पर्व भाइटीका: जान्नुहोस् उत्तम साइत र विधि appeared first on ✍️कञ्चन मिडिया📸.